Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe Dünya'nın şekli şu şekilde değişir:
Ekvator ve kutuplarda ağırlık farkı, Dünya'nın şekli ve dönme hareketinden kaynaklanır. Kutuplarda ağırlık daha fazladır: Dünya'nın şekli. Merkezkaç kuvveti. Ekvatorda ağırlık daha azdır: Dünya'nın şekli. Merkezkaç kuvveti.
Ekvatorun bazı özellikleri: Konum: Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen, dünyayı iki eşit parçaya ayıran hayalî dairesel hattır. Enlem: Ekvatorun enlemi tanım gereği 0°'dir. Uzunluk: Yerkürenin ekvator uzunluğu 40.076,4 km'dir. İklim: Ekvatoral iklimde sıcaklık yıl boyunca 20 dereceden aşağı düşmez, yıl içinde sıcaklık oynamaları sadece birkaç derecedir ve her mevsim yağmur yağar. Gündüz ve gece: Ekvator üzerinde gece ve gündüz süreleri her gün eşittir. Yer çekimi: Ekvator'da yer çekimi kutuplara göre biraz daha azdır. Güneş ışınları: Ekvator enlemi güneş ışınlarını yılda iki kez tam dik açı ile alır (21 Mart ve 23 Eylül). Rüzgârlar: 30° Kuzey ve 30° Güney enlemlerinde hâkim olan subtropikal yüksek basınç alanlarından ekvatora doğru sürekli rüzgarlar olan alizeler eser.
Dünya'nın çapı ekvatordan büyüktür. Dünya, kendi ekseni etrafında dönmesi nedeniyle ekvatorda şişkin, kutuplarda ise basık bir şekle sahiptir. Ekvator yarıçapı: 6.378 km. Kutup yarıçapı: 6.356 km. Dolayısıyla, çap farkı: 6.378 km - 6.356 km = 22 km.
Kutup ve ekvatorda farklı iklim görülmesinin temel nedeni, coğrafi konum ve güneş ışınlarının düşme açısıdır. Ekvator çevresinde: - Güneş ışınları dik açı ile gelir, bu da sıcaklığın yüksek olmasına neden olur. - Yıl boyunca sıcaklık değişimi azdır ve bol yağış görülür. Kutup bölgelerinde: - Güneş ışınları dar açı ile gelir, bu da düşük sıcaklıklara yol açar. - Yıl boyunca sıcaklıklar sıfırın altındadır ve yağış miktarı azdır.
İzoterm eğrilerinin Ekvator'dan kutuplara gidildikçe daha fazla kıvrılmasının nedeni, karasallık ve sıcak su akıntılarının etkisidir. Karasallık: Kuzey Yarım Küre'de karalar daha fazla yer kaplar ve bu nedenle sıcaklık farkları daha büyüktür. Sıcak su akıntıları: Ekvator yönünden gelen sıcak okyanus akıntıları, izoterm eğrilerini kutuplara doğru iter ve bu da eğrilerin daha fazla kıvrılmasına neden olur.
Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe kütle çekim kuvveti artar. Bunun sebebi, Dünya’nın kutuplardaki yarıçapının ekvatordaki yarıçapından daha kısa olmasıdır. Kütle çekim kuvvetinin değişimiyle ilgili bazı ek bilgiler şu şekildedir: Deniz seviyesinden yukarı çıkıldıkça, Dünya’nın merkezinden olan uzaklık arttığı için yer çekimi kuvveti azalır. Bir cismin Ay’daki ağırlığı, Dünya’daki ağırlığının altıda biri kadardır.
Ekvator, dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarım küreye ayırır. Meridyen ise dünyayı doğu ve batı olmak üzere iki yarım küreye ayırır. Dolayısıyla, ekvator ve meridyen birlikte dünyayı dört yarım küreye ayırır: kuzey yarım küre, güney yarım küre, doğu yarım küre ve batı yarım küre.
SON YAZILAR
