Dış kuvvetlerin oluşturduğu yer şekilleri, farklı iklim tiplerinde görülebilir:
Türkiye'de dış kuvvetlerin oluşturduğu yer şekilleri, genellikle bu iklim kuşaklarının etkisi altında şekillenir
Dış kuvvetler, kayaları çeşitli yollarla parçalar: Akarsular: Yeryüzündeki taşlardan kopardıkları parçaları çukur yerlerde biriktirir ve bu malzemeler doğal bir çimento ile birleşerek taşlaşır. Rüzgârlar: Kum ve küçük çakıl boyutundaki malzemeleri kayaların yüzeyine çarparak aşındırma yapar. Buzullar: Yumuşak kayaları oyar, sert kayaları cilalayıp çizer. Depremler, heyelanlar, volkanizma ve gelgit olayları: Dalga oluşumunda etkili olur. Bu dış kuvvetlerin etkisiyle kayalar fiziksel ve kimyasal yollarla parçalanır ve ayrışır.
Dış ve iç kuvvetler tablosu, yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan kuvvetlerin sınıflandırılmasını gösterir. İç kuvvetler, enerjisini yerin derinliklerinden (manto) alır ve yerkabuğunun hareket etmesine bağlı olarak oluşur. Başlıca iç kuvvetler: Orojenez (dağ oluşumu). Epirojenez (kıta oluşumu). Volkanizma. Depremler. Dış kuvvetler, atmosfer kökenli olup enerjilerini güneşten alırlar. Başlıca dış kuvvetler: Akarsular. Rüzgârlar. Buzullar. Dalgalar ve akıntılar.
Dış kuvvetlerin oluşturduğu bazı yer şekilleri: Rüzgârların oluşturduğu yer şekilleri: Mantarkaya; Yardang; Tafoni; Barkan; Kum yığınları. Akarsuların oluşturduğu yer şekilleri: Çentik vadi; Boğaz vadi; Kanyon vadi; Asimetrik vadi; Menderes; Kırgıbayır; Plato; Delta. Yeraltı sularının oluşturduğu yer şekilleri: Traverten; Sarkıt; Dikit; Sütun. Buzulların oluşturduğu yer şekilleri: Uvala; Polye; Düden. Dalga ve akıntıların oluşturduğu yer şekilleri: Falez; Kumsal; Lagün; Tombolo.
Coğrafya dış kuvvetler şu şekilde özetlenebilir: Dış kuvvetler, yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan ve genellikle güneş enerjisi kaynaklı olan kuvvetlerdir. Başlıca dış kuvvetler: akarsular, rüzgârlar, yer altı suları, buzullar, dalgalar ve akıntılardır. Dış kuvvetlerin temel özellikleri: Aşındırma (erozyon). Taşıma. Biriktirme (sedimentasyon). Dış kuvvetlerin etkisiyle oluşan bazı yer şekilleri: vadi, delta, kumul, moren, peri bacaları, peneplen, plato. Dış kuvvetlerin etkileri: peyzaj değişiklikleri, toprak verimliliği ve iklim değişikliği.
10. sınıf coğrafya dersinde ele alınan dış kuvvetler şunlardır: Akarsular. Rüzgârlar. Buzullar. Yeraltı suları. Dalgalar ve akıntılar. Gel-git. Dış kuvvetler, atmosfer kökenli olup enerjilerini güneşten alırlar.
Evet, dış kuvvetlerin etki alanları iklim ve topografya koşullarına bağlı olarak bölgeden bölgeye değişir. Dış kuvvetler; akarsular, buzullar, rüzgarlar, yer altı suları, dalgalar ve akıntılardan oluşur. Yağışlı ve nemli iklim bölgelerinde akarsular daha etkilidir. Kurak ve yarı kurak iklimlerde rüzgarlar daha etkili olur. Kıyılarda dalga ve akıntılar etkilidir. Karstik bölgelerde yer altı suları etkilidir. Yüksek enlemler ile dağlık bölgelerde ise buzullar daha etkilidir.
Fiziksel parçalanma (çözülme), çöl, karasal, step, tundra gibi aşırı sıcaklık farklarının etkili olduğu iklimlerde daha kolay gerçekleşir. Çöl iklimi. Karasal iklim. Tundra iklimi. Su kaynakları bakımından fakir olan karaların iç kesimlerinde de nem azlığından dolayı fiziksel çözülme etkilidir.
SON YAZILAR